Qafa e Botës është muri që ka ndarë në mes prej 63 vitesh çamët. Këtej kanë mbetur njerëzit, andej ka mbetur toka. Këtej janë të gjallët, andej të vrarët, prej Napoleon Zervëz e ushtrisë së tij. Në këtë anë janë kujtimet e Behije Merkos, tani 72 vjeçe, që ka pare ushtarët grekë t’i varnin nënën, në anën tjetër është Paramithia, shtëpia e saj, varri i nënës së saj dhe qindra çamëve të tjerë.

Grupe ushtarësh grekë janë vendosur në kodrat përtej për ta bërë edhe më të fortë murin, dukshëm të ardhur enkas për ditën e djeshme edhe pse e dinë mirë që askush nuk ka ndërmend t’i sulmojë me armë. Mijëra çame, që kanë ardhur në Qafë Botë të Konispolit për t’u përshëndetur me gjysmën tjetër, për të marrë një dorë dhe, një gur, e për të thërritur fort se “E duan Çamërinë”, me shpresë se luginat do ta përcjellin zërin përmbi varret e të parëve të tyre…

Në Qafë Botë, në pikën ku Shqipëria ndahet me Greqinë, atje ku 63 vjet më parë çamët kaluan kufirin të detyruar prej plumbave duke lënë pas mijëra të vrarë, të vdekur urie e të humbur. 63 vjet më vonë, mijëra njerëz janë ngjitur sërish Qafë Botës, për të parë prej aty vendin që u detyruan të linin. “Edhe atëherë ka qenë një ditë e nxehtë”,- kujton Ahmet Ademi, që e ka kapërcyer këtë qafë, kur ishte 8 vjeç, duke mbajtur herë herë në krah të vëllain 6 muajsh.”Rrugës hanim çfarë të gjenim. Ka qenë shumë e
vështirë, shumë vdiqën urie”,- ndërsa sytë i përloten dhe duket se ai sheh sërish atë 8-vjeçarin që hiqte këmbët zvarrë në pluhurin e rrugës, ndërsa pas shpinës dëgjonte uturimat e avionëve që bombardonin herë pas here karvanet me civilë, që me vete nuk
kishin asgjë veç ndonjë rrecke…

Në Kllogjer të komunës së Xarës, një gardh metalik ndan nga pjesa tjetër e tokës varrezën e përbashkët të 900 çamëve.Ahmeti dhe Behija e dinë mirë se mund të ishin mbuluar edhe ata në këtë varr të madh, ndoshta për këtë dy 72- vjeçarët dhe mjaft të moshuar të tjerë,ndër të paktët e mbetur gjallë që i mbajnë mend ditë e tmerrit, iu ngjitën më këmbë mes diellit dhe pluhurit kodrës, ku ranë bashkudhëtarët e tyre të vuajtjes. Dje, pas 63 vitesh, vendi ku qindra çamë u varrosën, pa pasur as të drejtën e një cermonie të thjeshtë u shënua me një pllakatë memoriale, ndërsa për herë të parë mbi këtë varr të madh u vendosën buqeta me lule, në nderim të viktimave të gjenocidit, ndërsa me siguri nënë Behija, siç i thonë, kujtonte se si kishte kapërcyer këtu, pasi më parë rrugës i ishte dashur të linte motrën e saj foshnjë, për të cilën as sot nuk di asgjë.

Dhjetëra flamuj kuq e zi, dhjetëra të tjerë me degën e ullirit s’pushuan së valëvitur
gjatë gjithë rrugës për në Qafë Botë, një pjesë të mirë të së cilës çamët e rinj e
bënë në këmbë si të parët e tyre që i iknin tmerrit. Gra të veshura me zeza, mbledhin
dhe, prej asaj pak toke çame që i është lënë Shqipërisë, e thonë se e kanë amanet tua
hedhin në varre, të afërmve të tyre të ndarë nga jeta, pa mundur ta shohin më Çamërinë…U desh më shumë se 30 minuta në një diell të nxehtë që turma më në fund të
bindej dhe mes thirrjeve “E duam Çamërinë”, të kthehej pas duke hequr zvarrë këmbët që duket se mezi shkuleshin nga ajo pak tokë çame e këtej kufirit.
 Këtej burra gra e fëmijë, që ecin duke mbajtur pas kokën, me shpresën që një ditë
 do të mund të kthehen sërish këtu, por pa ushtarë që vigjëlojnë në kodrat matanë, me dëshirën e madhe për t’u lëshuar me vrap të tatëpjetës e për tu bashkuar me gjysmën që iu mungon. Dje ata u ndanë sërish, por pa thënë lamtumirë, këtej mbetën çamët, matanë mbeti Çamëria…

Shkrimet e fundit nga Gazeta Shekulli