FABIO MINI*

NATO si aleancë transatlantike mes vendeve të lira, me dinjitet dhe fuqi të njëjtë, me të njëjtat interesa dhe të njëtat vlera për të mbrojtur, nuk egziston. Kam dyshimin se nuk ka egzistuar kurrë. NATO gjithnjë e më shumë po shfaqet si diçka që mbahet në këmbë me mundim. Dyshimi ka nisur të marrë udhë me shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik dhe shkrirjes së Paktit të Varshavës.
Për vite kishim menduar që ndërsa në Perëndim disa kombe të lira dhe sovrane kishin bërë koalicion për të mbrojtur lirinë dhe demokracinë e tyre, në Europën Lindore, Moska kishte nënshtruar me anë të frikës, një grup kombesh të tjerë, duke I detyruar me përdhunë, të kërcënonin Perëndimin e lirë.
NATO ishte pra, instrumenti I mbrojtjes I secilit prej anëtarëve dhe egzistenca e saj ishte një domosdoshmëri me shkak prezencën e kërcënimit sovjetik. Modeli i autokracisë franceze nuk i ndihmonte shtetet anëtare për të arsyetuar, përkundrazi e komplikonte logjikën.
Përveç kësaj, për gjysëm shekulli, në asnjë rast (fatmirësisht) nuk pamë demostrimin që NATO do të ishte në gjendje të mbronte sovranitetin e ndonjë prej shteteve anëtare; dhe fuqia e saj mbështetej në forcën bërthamore të Shteteve të Bashkuara, forcë e cila në rast se do përdorej, në fakt do sakrifikonte edhe një pjesë të mirë të vetë Europës.
Kur Traktati i Varshavës) u shpërbë, shumë nga frikërat e Natos u zhdukën. NATO filloi të shfaqej në dimensionin e saj real: elefantike, burokratike, e paaftë për të vendosur një politikë të përbashkët, e bindur vetëm ndaj urdhrave që vinin nga përtej Atlantikut.
NATO-ja që gjetëm pas dekadash “prova gjenerale”, ishte një organizatë e paaftë të parandalonte qoftë edhe katastrofat prapa qoshes së shtëpisë së saj. Procesi që dëshironin të gjitha vendet anëtare, pra një kontroll mbështetur në baza më konkrete, të llogjikshme, dhe ekonomikisht të qëndrsueshme nuk u arrit kurrë. Kjo ka kryesisht tre arsye:
1. Rezistenca ndaj ndryshimit, nga ana e vetë NATO-s
2. Ekzistenca e hapësirave gjeografike jo të qëndrueshme, të hapura ndaj rreziqeve të reja demografike dhe formimit të një rendi të ri botëror
3. Frika e shteteve anëtarë të ish-Bllokut Sovjetik
Ndërsa dy elementët e parë mund të quhen fiziologjikë dhe të kapërcyeshëm, i treti ka vepruar si shkaktar i dy problemeve të para. Dhe ishte pikërisht ajo frikë që i shtyu shtetet e Europës Lindore në “ëndrrën e NATO-s, e cila shihej nga ata si një policë siguracioni”.
Çdo shtet ish komunist urrente të kaluarën sovjetike, dëshmonte mos besim në të ardhmen dekmokratike të Rusisë, e cila gjithsesi fillimisht dukej sikur kërkonte demokratizim, por nga ana tjetër dëshmonte mosbesim të thellë në aftësitë e veta për tu bërë dhe për të mbetur e lirë.
Për shumë kombe, heqja dorë nga e kaluara nuk kishte si qëllim aq shumë marrjen e sovranitetit dhe dëshirën për tu vetë-drejtuar, sesa dëshirën për t’iu nënshtruar një pakti tjetër.
Pikërisht, atij të kundërt, atij që deri në atë moment ishte parë si armiku kërcënues, por që tashmë dukej shumë më premtues përsa i përkiste zhvillimit dhe rritjes ekonomike. NATO-ja, në këtë sens, nuk ishte gjë tjetër veçse çelës për të hyrë nën influencën e Shteteve të Bashkuara, ose për tu bërë pjesë e Bashkimit Europian. Ishte pra, një investim i detyrueshëm, nga ana e atyre vendeve që kishin humbur çdo besim në të ardhmen dhe gjenin si rrugë alternative mbështetjen tek kush kishte patur sukses, për të ndjekur gjurmët e tij. Edhe pse me gjysëm shekulli disavantazh.
Edhe pse paradoksalisht duke mbajtur të njëjtët njerëz në pushtet dhe të njëjtat metoda drejtimi. NATO-ja përfaqësonte për ato vende, ëndrrën e një ndarjeje përfundimtare dhe definitive, e cila më në fund do i shihte ato vende “në anën tjetër”. Edhe pse sërish, prapa një muri.
Por ëndrra e tyre, ishte makthi i NATO-s dhe një denoncim pikërisht për inekzistencën e saj. Sepse NATO si një paketë sigurimi, investim apo sipërmarrje për solidaritet reciprok, në të vërtetë nuk ka ekzistuar kurrë, përveç se vetëm në letra. Edhe nëse herë pas here kishte lënë të kuptohej diçka të tillë, pas rënies së murit të Berlinit nuk ishte më kështu. Por edhe në vitet e luftës së ftohtë Aleanca ishte një ndërtesë dhe organizim imagjinar, tek i cili duhej besuar për të justifikuar një mbrojtje ushtarake kolektive, të kushtueshme. Dhe po kaq, të pamundur.
Vendet e Evropës Lindore, shumë më shumë e shumë më parë se ato perëndimore, e kishin kuptuar karakterin e vërtetë të aleancës dhe të ndihmuar nga vizioni spekluativ I “paktit” të tyre, e shihnin Naton si një mjet për t’iu nënshtruar ushtarakisht SHBA- ve dhe ekonomikisht Europës. Indiferenca e vendeve të reja ndaj sovranitetit dhe demokracisë, (prej të cilave hiqnin dorë me shumë dëshirë, vetëm e vetëm që të merrrnin pranimin në NATO), i bindi Shtetet e Bashkuara të Amerikës, se në fund të fundit nuk ishin këto parametrat e vërtetë dhe thelbësorë të Aleancës.
Vendet e reja të lindjes dëshironin të drejtoheshin, dëshironin të kishin diplomatët e tyre, admiralë dhe gjeneralë të ulur në një konsens, në të cilin, ama, të ishte dikush tjetër ai që jepte urdhërin. Në këmbim të kësaj, kënaqëshin me premtimin që nuk do të shiteshin tek ai që ofronte më shumë, që nuk do të braktiseshin, apo që nuk do të tradhëtoheshin përsëri. Kishin hequr dorë nga dinjiteti për të mos marrë përgjgjësi. Përtej këtij kombinimi të çuditshëm për aspirim drejt lirisë dhe zakoneve të ndryshme të skllavërisë të fshehur , “Europa e re” solli disa rrethana thelbësore që influencuan gjërësisht në politikën e Natos.
Europa e re solli refuzimin e Bashkimit Sovjetik, pra të Rusisë si fuqi kryesore në Evropë. Solli refuzimin e çdo lloj lidershipi të ndryshëm, apo kundër atij amerikan në Europë, në Nato dhe në mbarë botën. Solli refuzimin e Evropës të shkëputur dhe të pavarur nga Shtetet e Bashkuara dhe si përfundim refuzimin e çdo politike të Natos që nuk ishte tërësisht ushtarake.
Vetë amerikanët mbetën viktima të zgjedhjeve të frikshme të bëra nga neo-konservatorët që kishin në krye.
As NATO-ja e dialogut nuk ekziston. CPG-ja (koncepti i ri politik i organizatës – shën red.) është një lloj kambiali në të bardhë që Shtetet e Bashkuara të Amerikës mund të kërkojnë në çdo moment nga të gjithë aleatët . Aleatët duhet tu përgjigjen në mënyrë të menjëhershme rrethanave të paparashikuara, duhet të sigurojnë që të gjitha strukturat e menaxhimit të krizës së NATO-s dhe duhet të jenë efektivisht të përqëndruara në një strukturë unitare.
Pavarsisht kësaj game të gjerë dhe shumë impenjative të detyrave dhe kapaciteteve, CPG- ja ka rezultuar e padobishme. Çështja e pa zgjidhur mbetet ajo e ndërhyrjes së Natos në të gjithë globin në vazhdim, apo në zëvendësim të SHBA- ve.
Mbetet të vendoset nëse misioni në Afganistan përbën një precedent që e bën të vlefshëm, apo një përjashtim. Sipas shumë vendeve anëtare, të rinj dhe të vjetër, CPG- ja e përcakton të ardhmen që SHBA- të duhet të përballojnë, por nuk i bind mjaftueshëm anëtarët e Aleancës për ti ndjekur SHBA-të në aventurat e tyre. Ndeshja e tanishme luhet në Afganistan, ku presioni I SHBA-ve për një rol më agresiv të Natos ka arritur tone të larta, deri në fyerje në përballjet mes shteteve anëtare dhe sidomos në lidhje me inteligjencën e të gjithëve. Në Afganistan nuk merret parasysh që SHBA- të kanë bërë një sërë gabimesh të paimagjinueshme, të cilat hap pas hapi e kanë bërë më të komplikuar çfarëdo lloj zgjidhjeje.
Natoja është futur në Afganistan në mënyrë të gabuar, duke transformuar, një mission ndihme, në një mission lufte e dhune. Përballë kësaj situate, e cila ndikoi në zhvillimin e një opozite të armatosur (keq) është shfaqur pjesa e rebelëve talebanë dhe jo talebanë, terroristë dhe jo terroristë, që tashmë kontrollojnë një pjesë të mirë të vendit, dhe gjithashtu kjo ka sjellë përhapjen e destabilitetit në Pakistan dhe Indi dhe Natoja si gjithmonë, mungon.
SHBA-të, në këto 20 vjetët e fundit, nuk kanë patur aftësinë të kontrollojnë situatën apo të ndryshojnë strategji. Luftojnë për bashkimin e Aleancës, në një kohë që e kanë injoruar dhe turpëruar në Afganistan, pas 11 shtatorit, dhe në Irak. Sot, kohezioni i Aleancës është priorioteti i vetëm strategjik i burokracisë së NATO-s. Kur një Aleancë vë si objektiv kryesor të veprimeve të veta ushtarake mbështetjen e strukturës së saj edhe pse ajo është e panevojshme, me të vërtetë ka arritur fundin.
NATO, (ajo e të gjithë anëtarëve) nuk ekziston dhe është mjaft e qartë se prej shumë kohësh është shndërruar në një barrë për amerikanët, ndërsa amerikanët vetë janë gjithnjë e më shumë një barrë dhe frenim për Europën. NATO që nuk ka më asgjë nga ideja origjinale, por si një strukturë e konsoliduar e 60 viteve të luftrave imagjinare, të parave dhe kolltukëve, përditë e më shumë po shndërrohet në NATO-n që i shërben jo sigurisë, por interesave: një “shpk” e kontrolluar nga Holdingu SHBA.
I ashtuquajturi zgjerim duhet të kishte patur pika mbështetjeje dhe në të njëjtën kohë të kënaqte kërkesat e integrimit të vendeve të lindjes europiane, të atyre balltike e deri te ato ballkanike, kaukaziane dhe të Azisë Qendrore. Por tashmë vendeve të reja dhe të vjetra nuk u ofrohen më mundësira, por kushte: ose merr ose lër.
NATO Shpk, e cila këtë vit kërkon të legalizohet me revizionimin e Konceptit Strategjik, ka edhe një karakteristikë të përbashkët me shumë ndërmarrje që janë me humbje, veçanërisht atyre me kapital publik.
Nuk i kushtohet më vëmendje cilësisë së vlerave, nga e cila frymëzohet, as atyre të shërbimeve që duhet të ofrojë, por tek vetëprezantimi. Falë një burokracie ndërkombëtare që shpërndan dhe tituj, ajo mban në këmbë një aparat që tashmë ka humbur çdo kuptim të efikasitetit dhe të etikës.
Zgjerimi, amullia me rolet, mjegullnaja intelektuale e prodhuar nga frika, misionet e reja përtej mundësive dhe ekzigjencave objektive, pasurimi personal i funksionarëve të rinj dhe rënia e të vjetërve kanë prodhuar një klasë ushtarake dhe civile burokratësh me profesion, që nuk ka asgjë të përbashkët me NATO-n e krijuar qëmoti.
Nuk përjashtohet që të jetë në dispozicion të gjithëseicilit që e kërkon dhe paguan (Kombeve të Bashkuara, Organizatës së Shteteve Afrikane, Coca Cola-s atj), e rëndësishme është që çdo ndërhyrje të ketë të bëjë me një interes specifik të SHBA-ve.
Forcat e armatosura europiane duhet të shndërrohen kështu në një ekip njerëzish dhe mjetesh për operacionet e vendosura dhe të dëshiruara nga SHBA-të për interesat e tyre strategjike. NATO Shpk nuk duhet të marrë më urdhëra dhe direktiva nga shtetet anëtare, nuk duhet të garantojë kushtetutat respektive, por duhet të vishet nga e njëjta burokraci që formulon edhe linjat politike.
Si të gjitha burokracitë edhe kjo e NATO-s dhe e Bashkimit Europian, janë organe të papërgjegjshme, në kuptimin se nuk i përgjigjen një elektorati demokratik, por një hierarkie të kooptuar dhe të imponuar. Dhe mbetet fakti i qartë se kjo Shpk është thirrur që të merret me luftën, kështu që duhet ripagëzuar, kundër dhe për llogari të nuk e di se kujt.

*Autori FABIO MINI është Komandant i KFOR-it në Kosovë. Artikulli botohet me shkurtime. Përktheu për Shekullin Elona Demollari. Titulli është i redaksisë. Titulli në origjinal: “60 vjet Aleancë Atlantike. NATO nuk egziston, por egziston NATO shpk.”
Artikullin e plotë mund ta lexoni në revistën e njohur gjeopolitike LIMES

Shkrimet e fundit nga admin